تاریخ راستین ؟ از بندتو کروچه ، فیلسوف تاریخ ایتالیایی، نقل شده است که : تاریخ راستین، تاریخ معاصر است .
اکثریت مفسران گفته اند که منظور کروچه از این عبارت این است که مورخ پیوسته تاریخ را از دیدگاه زمان خود می نویسد !
ولی من معتقدم این تفسیر یک لوازم خردسوز دارد که مهمترین آنها همان مغالطه آناکرونیزم Anachronism یا زمان پریشی است . در مغالطه زمان پریشی یا نابهنگامی تاریخ نویس با مفاهیم و نظریات و ارزش های زمان حال به سراغ گذشتگان می رود و با آن عینک به قضاوت رفتار و کردار قدما می نشیند !
لذا تفسیر من از این عبارت کروچه این است که تاریخ معاصر از آن رو تاریخ راستین است که نزدیکترین تاریخ به زمان ماست و مدعیات و روایات آن بسیار یقینی تر از داده های تاریخ های باستان و قدیمی تر است . تاریخ های گذشته به دلیل مرور زمان و صنعت مهجور و سخت استنساخ در درازنای تاریخ دچار امحا و بعضاً تحریف و چندگانگی در روایت شده اند اما تاریخ معاصر به برکت صنعت چاپ گوتنبرگ اولا در تیراژ بسیار تکثیر شده است و لذا با نابودی چند نسخه از آن به راحتی و سادگی قابل جایگزینی با نسخ دیگرند . از طرف دیگر این تیراژ های انبوه از یک روایت واحد از یک واقعه در عمل مانع تحریف و دستبرد های مغرضانه شده و دیگر نمی توان شاهد پدیده روایت تاریخ از منظر فاتحان بود .
غرض از این مقدمه تفطن دادن دوستان به مجموعه فاخر تاریخ شفاهی هاروارد است.
این مجموعه تاریخ شفاهی معاصر با تلاش های قابل تحسین حبیب لاجوردی که مجموعه مصاحبه هایی از دولتمردان پهلوی و حتی اواخر دوره قاجار است ، گنجینه بی نظیری است که می توان آن را بصورت زنده در قالب فیلم و صوت دید و گوش کرد . من که توفیق رصد دهساله این مجموعه عظیم را داشته ام حقیقتا تاریخ یکصد ساله اخیر ایران زمین را از زوایای گوناگون سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی و … با روایت متولیان امر این حوزه ها به جد دنبال کرده ام و ساعاتی در شبانه روز اوقات ام با دیدن و گوش کردن این نوارهای صوتی و تصویری خوش شده است . آخرین مصاحبه را که دو روز پیش گوش کردم مصاحبه با علی امینی نخستوزیر سال ۱۳۴۱ محمدرضا پهلوی بود که بسیار شنیدنی بود . بعضاً از سر علاقه برخی از نوارها را دو تا سه بار گوش کردم .
این شاهزاده قجری که در بسیاری از سیاست ها مخالف و منتقد علنی محمدرضا پهلوی بوده است بدون روتوش پرده از خیلی واقعیت ها در اندرون آن سیستم حاکمه بر می دارد و ما را با خود به یکصد سال اخیر ایران زمین می برد و گام به گام همراهی می کند . روایت و تحلیل می کند .
چراغی بر زوایای تاریک دربار پهلوی ها می اندازد و حقیقتا که جذاب و شایسته تأمل و تفکر است .
آری ؛ تاریخ راستین تاریخ معاصر است.
یعنی این تاریخ بواسطه همین دادههای مستند و محرز مصئون از تحریف و دستبرد است و لذا به یقین و واقعیت هم بسیار نزدیکتر از تاریخ های گذشته است .
بهزاد حاتم زاده
