مهدی زارعی چمه فعال رسانه ای نقدی بر عملکرد دولتهای سیزدهم (رئیسی) و نهم و دهم (احمدینژاد
الف) مقدمه؛ از شعار تا واقعیت
دولتهای محمود احمدینژاد (۱۳۸۴ تا ۱۳۹۲) و سیدابراهیم رئیسی (۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳) هر دو با شعارهای عدالتمحور، مردمیسازی و مبارزه با ویژهخواری روی کار آمدند. اما کارنامه عملی هر دو دولت، با فاصلهای عمیق میان وعدهها و دستاوردها مواجه بوده و موجی از انتقادات را از سوی کارشناسان، مراجع تقلید و حتی حامیان سابقشان برانگیخته است.
ب) دولت سیزدهم (رئیسی)؛ ناکارآمدی در اوج یکدستی
۱. بحران اقتصاد و تورم افسارگسیخته: دولت رئیسی با وعده کنترل تورمِ بهارثرسیده از دولت قبل کار خود را آغاز کرد، اما تورم همچنان به عنوان «پاشنه آشیل» دولت باقی ماند. روزنامه «جمهوری اسلامی» با انتقاد از «روند شدید و کمرشکن قیمتها» نوشت که مسئولان اجرایی «به تماشاچی بزرگ و منفعلی تبدیل شدهاند که با سخنانشان فقط نمک بر زخم مردم میپاشند».
۲. انتقادات ریشهدار مراجع تقلید: برای نخستین بار، مراجع عظام تقلید به صراحت از رویه مدیریتی دولت در بخش اقتصاد انتقاد کرده و نسبت به تهدید معیشت مردم هشدار دادند. فعالان سیاسی نیز «ناکارآمدی شدید در تمام عرصههای سیاست خارجی، مسائل اقتصادی و فرهنگی» را مهمترین ویژگی دولت سیزدهم خواندند.
۳. فساد و بینظمی ساختاری: افشای پروندههایی مانند فساد ۳.۵ میلیارد دلاری «چای دبش» که وزیر، معاون وزیر و مدیران عالیرتبه در آن دست داشتند، نشان از نفوذ شبکههای گسترده اختلاس در ساختار کشور دارد.
۴. تغییر موضع حامیان: حتی چهرههای شاخصی که در اجماع برای رساندن رئیسی به قدرت نقش داشتند، یا به منتقدان جدی دولت تبدیل شدند یا سیاست سکوت را در پیش گرفتند.
پ) دولت احمدینژاد؛ وعدههای بزرگ، ویرانیهای بزرگ
۱. سقوط شاخصهای کلان اقتصادی: در حالی که رشد اقتصادی در پایان دولت اصلاحات مثبت ۵.۷ درصد بود، این نرخ در دولت احمدینژاد به منفی ۸.۶ درصد در سال ۱۳۹۱ سقوط کرد. نقدینگی کشور در این هشت سال ۶ برابر افزایش یافت و تورم از ۱۶ درصد در ابتدا به بیش از ۳۰ درصد در پایان دولت رسید.
۲. گرانی مسکن و خودرو: متوسط قیمت زمین در تهران از هر متر مربع ۶۰۰ هزار تومان به ۶ میلیون تومان رسید و نرخ اجارهبها تا ۶۰۰ درصد افزایش یافت. قیمت پراید نیز از ۶.۸ میلیون به ۲۰ میلیون تومان جهش کرد.
۳. طرحهای پرهزینه و بینتیجه: طرحهایی مانند مسکن مهر، هدفمندسازی یارانهها و بنگاههای زودبازده، نه تنها به اهداف خود نرسیدند، بلکه بر کسری بودجه و تورم دامن زدند.
۴. رکورد اختلاس و سوءاستفاده از قدرت: دولت احمدینژاد از حیث تعداد و میزان اختلاس و نادیده گرفتن نهادهای نظارتی، رکوردی بیسابقه برجای گذاشت. رهبر معظم انقلاب نیز اقدامات او را در برههای «خلاف شرع، خلاف قانون و خلاف اخلاق» خواندند.
ت) نقاط اشتراک؛ دو دولت پوپولیست
روزنامه سازندگی هر دو دولت را ذیل مفهوم «دولتهای پوپولیستی» طبقهبندی کرده است. از جمله اشتراکات:
· اتکا به شعارهای عدالتمحور بدون برنامه عملیاتی مشخص
· مقصر جلوه دادن دولتهای پیشین به جای پذیرش مسئولیت
· بهرهگیری از مدیران غیرمتخصص به جای کادر کارآمد
· بیتوجهی به هشدارهای کارشناسان و نهادهای نظارتی
برخی تحلیلگران معتقدند که «بخش بزرگی از ناکامیهای دولت سیزدهم، حاصل عملکرد مدیران احمدینژادی است» و همین اشتراکات ساختاری، سبب شده احمدینژاد نه از دولت رئیسی دفاع کند و نه به نقد آن بپردازد.
ث) جمعبندی؛ عبرتی برای آینده
کارنامه دو دولت احمدینژاد و رئیسی، این درس را به روشنی به همراه دارد که عدالت بدون کارشناسی، شفافیت و پاسخگویی، به شعارهایی توخالی تبدیل میشود که نه تنها گرهی از مشکلات مردم نمیگشاید، بلکه با تورم، گرانی، فساد و ناکارآمدی، بر دشواریهای زندگی میافزاید.
نکته تأملبرانگیز آنکه حامیان سابق این دولتها امروز خود به منتقدان اصلی تبدیل شدهاند؛ نشان از آن دارد که انصاف و عدالت، پیش از آنکه خواستِ مخالفان باشد، انتظاری است که حتی نزدیکترین یاران نیز از یک دولتِ شایسته دارند.
